Ο οικοτουρισμός έχει την πρόθεση να προσφέρει μια βαθιά ματιά στις επιδράσεις των ανθρώπων στο περιβάλλον και να προάγει τη μεγαλύτερη δυνατή εκτίμηση για τα φυσικά ενδιαιτήματα. Στους προορισμούς των οικοτουριστών η χλωρίδα, η πανίδα και η πολιτιστική κληρονομιά αποτελούν τα βασικά αξιοθέατα.
Οικοτουρισμός αποκαλείται ο τουρισμός στον οποίο οι δραστηριότητες των τουριστών γίνονται στο φυσικό περιβάλλον, αλλά χωρίς να το βλάπτουν ή να οχλούν τα ενδιαιτήματα των ζωικών και φυτικών ειδών. Ο όρος προέρχεται από τη φράση «οικολογικός τουρισμός». Περιλαμβάνει επισκέψεις σε σχετικώς παρθένες φυσικές περιοχές και αποσκοπεί να παρέχει ένα χαμηλής οχλήσεως και συχνά μικρής κλίμακας εναλλακτικό είδος τουρισμού απέναντι στον συνηθισμένο εμπορικό και μαζικό τουρισμό. Οι οικοτουρίστες ταξιδεύουν με υπεύθυνο τρόπο και διαφυλάσσουν το φυσικό περιβάλλον, ενώ ταυτοχρόνως βελτιώνουν τη διαβίωση των ντόπιων ανθρώπων. Μπορεί να αποσκοπεί στην εκπαίδευση του ταξιδιώτη, στην παροχή πόρων για προγράμματα προστασίας του περιβάλλοντος, ακόμα και στην προαγωγή του σεβασμού προς τους διαφορετικούς πολιτισμούς και προς τα ανθρώπινα δικαιώματα. Από τη δεκαετία του 1980 ο οικοτουρισμός έχει θεωρηθεί μια κρίσιμη δραστηριότητα από τους περιβαλλοντολόγους, ώστε οι μελλοντικές γενεές να μπορούν να έχουν εμπειρία προορισμών που θα είναι σχετικώς ανέγγιχτοι από την ανθρώπινη παρέμβαση.
Τα προγράμματα οικοτουρισμού είναι όσα ελαχιστοποιούν τις αρνητικές πλευρές του συμβατικού τουρισμού για το περιβάλλον και όσα ενισχύουν την πολιτιστική ιδιοπροσωπία των ντόπιων. Εκτός λοιπόν από την εκτίμηση των περιβαλλοντικών και των πολιτιστικών παραγόντων, ενσωματωμένη στον οικοτουρισμό είναι η προαγωγή της ανακυκλώσεως, της εξοικονομήσεως ενέργειας, του περιορισμού της σπατάλης του νερού και της δημιουργίας οικονομικών ευκαιριών για τις τοπικές κοινότητες.
Η κύρια διαφορά μεταξύ τουρισμού και οικοτουρισμού είναι ότι ο τελευταίος καλύπτει τις ανάγκες των περιβαλλοντικών ζωνών. Ενώ ο μαζικός τουρισμός δίνει μικρή σημασία στις επιπτώσεις του στο περιβάλλον ή τον πολιτισμό του προορισμού, ο οικοτουρισμός υποστηρίζει περιβαλλοντικά υπεύθυνο ταξίδι.
Τα κύρια χαρακτηριστικά του οικοτουρισμού:
- Τουρισμός βασισμένος στη φύση: ο στόχος είναι να μάθει ο τουρίστας, παρατηρώντας τα οικοσυστήματα, να εκτιμήσει τη φύση που τους περιβάλλει και τους παραδοσιακούς πολιτισμούς της εν λόγω φυσικής περιοχής.
- Βασίζεται σε στοιχεία όπως η περιβαλλοντική εκπαίδευση ή η ερμηνεία της φύσης.
- Μόνο μια μικρή ομάδα εξειδικευμένων εταιρειών είναι αυτές που ενεργούν ως πάροχοι υπηρεσιών για την προώθηση αυτού του τύπου τουρισμού. Συνήθως είναι τοπικές επιχειρήσεις.
- Ο απώτερος στόχος είναι η μείωση των αρνητικών επιπτώσεων που έχει ο γενικός τουρισμός στο φυσικό, κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον, και με αυτόν τον τρόπο η προστασία των φυσικών περιοχών που χρησιμοποιούνται ως κέντρα έλξης για τον οικοτουρισμό.
Η εναλλακτική αυτή λύση στον συμβατικό τουρισμό αν γίνεται με σωστό τρόπο μπορεί να αποφέρει πολλά οφέλη, όπως:
- Διάσωση της χλωρίδας και της πανίδας
- Ελάχιστες επιπτώσεις στο περιβάλλον
- Απασχολεί άτομα από τις διάφορες κοινότητες όπου ασκείται
- Πολιτική υπεράσπιση και άνοδος της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης
- Δημιουργία και χρήση οικολογικών τεχνολογιών ή τεχνολογικών καινοτομιών με στόχο την αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ φύσης και τεχνολογίας
Από την άλλη η κακή εφαρμογή των διαφόρων κλάδων του οικοτουρισμού από τους διαχειριστές τους μπορεί να έχει ως κύριο μειονέκτημα την κατασκευή τουριστικών υποδομών σε προστατευόμενες περιοχές, οι οποίες μπορεί να έχουν τις ακόλουθες αρνητικές επιπτώσεις:
- Γενική μόλυνση
- Ενίσχυση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής
- Υποβάθμιση φυσικών περιοχών
- Τροποποίηση της καθημερινής ρουτίνας των άγριων ζώων
- Υπερκαλλιέργεια (παραμόρφωση των εθίμων και παραδόσεων του κοινωνικοπολιτισμικού περιβάλλοντος λόγω της επιρροής άλλων πολιτισμών)
Ο οικοτουρισμός επιτρέπει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων και ακόμη και εκπαιδευτικά παιχνίδια με τα οποία ο τουρίστας έχει την ευκαιρία να διασκεδάσει, παρατηρώντας τη φύση που τον περιβάλλει. Παραδείγματα αυτών των τύπων δραστηριοτήτων είναι:
- Καγιάκ
- Surf
- Ιππασία
- Ποδηλασία
- Καταδύσεις
- Αναρρίχηση
- Βόλτα με αερόστατο
- Πεζοπορία
- Yoga
Ένα καλό παράδειγμα στον οικοτουρισμό αποτελεί η Κόστα Ρίκα όπου το 30% της επιφάνειάς της έχει προστατευόμενες περιοχές. Έχει αναπτύξει τον οικοτουρισμο σε μεγάλο βαθμό έτσι ώστε περίπου το 50% των τουριστών της να ανήκουν σε ''οικοτουρίστες''. Με αυτό τον τρόπο πετυχαίνει την προστασία του περιβάλλοντος με ταυτόχρονη οικονομική ενίσχυση της χώρας από τον τουρισμό.
Η Ελλάδα όσο και η Κύπρος έχουν τις προδιογραφές να αναπτύξουν αειφόρο τουρισμό ώστε να πετύχουν βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη προστατεύοντας παράλληλα το φυσικό περιβάλλον τους. Θα πρεπεί ωστόσο να σχεδιαστουν προγράμματα που στηρίξουν και να ενισχύσουν μια τέτοια προσπάθεια.
